سلام بر حسین

 

قصه پر شور عاشورا به بلندای تاریخ اسلام و به گستردگی قلمروی همه مسلمانان است و هنوز نیز گسترش آن در فزایش است. فراگیری جایگاه محکم حماسه عاشورا در بلندای تاریخ و در بستر جغرافیای انسانیّت از این داستان پرشور آئینها و اندیشه‌های گوناگون و گاه متضاد پیش آورده است گوناگونی آیین‌ها و مراسم و اندیشه‌های برخاسته از عاشورا را، شما می توانید در آغاز و انجام طیف گستردهٔ طرفداران امام حسین از مذاهب چند گونه اسلامی تماشا کنید جایی که در آغاز این طیف برخی مسلمانان اهل سنّت را می‌بینید که به خاطر حرمت خون حسین و عشقی که به او دارند روز عاشورا را روزه میگیرند تا در روزی که امام حسین و یارانش تشنه و گرسنه و دردناک به دست ستمکاران کشته گردیدند و به خاک و خون کشیده شدند و اموالشان غارت شد و حرم و اولادشان اسیر گردیدند و به یاد آن روزی که بر حسین و یاران حسین چنان گذشت اینها نیز دهان از لذت خوردن و آشامیدن ببندند.(گرچه اهل منبرهای شیعه درباره این روزه مستحبی برخی اهل سنت در روز عاشورا فلسفه دیگری بیان می‌کنند اما آنان، آن سنّی مذهبان خود فلسفه و دلیل روزه‌شان را همانگونه که گفتیم بیان می کنند.) و در میانهٔ این طیف شیعیانی را می‌بینید که دل و خانه و خیابان خود را عزادار می‌کنند اشک می ریزند و نوحه می کنند و بر سر و سینه می زنند یا بر بدن خود زنجیر می زنند و در آخر این طیف جمعی را شیدا و واله می‌بینید که نه فقط نوحه و ناله می‌کنند و بر سر و سینه می زنند بلکه با شمشیر و قمّه بر فرق سر خود می کوبند بر سر و پشت خود تیغ میزنند و خون خود را جاری می کنند و می ریزند کاری که بارها از طرف فقهای دین حرام نیز اعلام شده اما هنوز هم بسیاری یا برخی از این کار قمه زنی پرهیز نمی‌کنند
بهرحال این دسته‌های مشتاقان حسین(ع) اینجگوناگون هستند .
 در این گوناگونی آیین‌ها و مراسم مربوط به عزای شهادت سرور شهیدان امام حسین علیه السّلام به ویژه در قلمرو زندگی شیعه مذهبان، شما همواره مراسم عزای حسینی را در همه اصناف و طبقات اجتماعی می بینید از شهر و روستا، از گذشته و اکنون، از دربار شاه تا دهکده های ساده و ابتدایی، از شهرهای با فرهنگ و تمدّن پیشرفته تا سیاه چادرهای که در دل دره ها و کوههای ایران جای دارند  و کپرها و کلبه هایی که در کویرهل هستند و خانه هایی که در ساحل دریاها و... هر کدام در گرامی‌داشت یاد امام حسین علیه السّلام بهره‌ای دارند.
     همهٔ ما خاطراتی عمیق از آیین های عاشورا را در تکرارهای سالانهٔ سالگرد شهادت امام حسین علیه السلام در ذهن خود داریم و در این رهگذر هر یک از مشتاقان حماسه عاشورا، با هرگونه توان و هنری که داشته‌اند، در طول سال بخشی از توان و کار و هنر خود را در این راه به کار می‌گرفته‌اند که برای عاشورا و محرم امسال چه کنند؟ یکی نذر
 و قربانی مشخص و آماده می‌کرده و کسی جایگاه برای شرکت کنندگان در مراسم فراهم می‌نموده و آنهایی هم که نوحه میـخوانده‌اند یا در جاهایی تعزیه برپا می‌کردند هر ساله آمادگی خود را در آستانهٔ محرم داشته اند. نوحه گوهای محرم که، روزگاران پیشتر اینها غیر از روضه خوانها و غیر از آنهایی بودند که در قبال روضه‌خوانی خود مزدی هم دریافت می‌کرده یا اکنون نیز میگیرند، اما نوحه‌‌خوانهای روستاها و محله‌های شهر بیشترشان در آن روزگار کار خود را مشتاقانه و گاه همچون یک عبادت انجام می‌دادند و نیز در طول سال یا ماه‌ها و روزهای نزدیک محرم خود را برای انجام نقش خود آماده می‌کردند و معمولاً هر یک نوحه های ویژه داشتند و در دفترچه‌های یادداشت می‌کردند.
     مرحوم پدرم نیز که از نوجوانی علاقهٔ وافر خود را به دینداری و خدا پرستی و پرهیزکاری نشان داده بود و علاوه بر تمسّک بسیار بر انجام عبادات و رعایت اخلاق و تلاش در راه پرهیزکاری و نیکوکاری، شوق و علاقهٔ خاصی نیز به پیامبر (ص) و خاندان رسول داشت و نسبت به عاشورا همّت ویژه‌ای به کار می‌برد و در دههٔ پنجاه حدود چهل‌و‌پنج سال پیش دفترچه های حاوی نوحه های روان تهیه کرده بود و با سلیقه خود، خط و حاشیه نوشته ها را تزیین کرده بود و در روزهای محرم فراخور رخداد مربوط به هرروز نوحه‌های آن را برای سینه زنها می‌خواند. و از خودشان هم که طبعی در شعر داشت چند نوحه ای دارند که در آن دفترچه‌ها نگاشته است، اما بیشتر نوحه‌ها رونویسی نوحه‌های نوحه سرا ها و شعرای معروفی چون صامت بروجردی و افسر خونساری و حاجب و شاه حمزه ای و ساعی و غیره هستند. 

نوحه های آن زمان در واقع داستان هر یک از رخدادهای عاشورا بودند که به زبان نظم و شعر و با حرکات موزون سینه‌زنی به توصیف آن رخداد پرداخته می‌شد و هدف از آن نوحه‌ها و هدف آن نوحه سراها این بود که داستان عاشورا را آنگونه که در تاریخ آمده است یا آنطوری که خود شنید و فهمیده‌اند به سمع و نظر مخاطبان برسد و سبک و سیاق کارشان نیز بیشتر رنگ حماسی و شورانگیزی داشت تا ندبه و ناله و افغانی که امروزه ما می‌بینیم. آن نوحه سراهای قدیم با زبان شعر و آهنگهای حماسی، حوادث پی‌هم عاشورا را بیان و بازگو می‌کردند تا آنچه اتفاق افتاده با زبان شعر بیان کنند چیزی که امروز در شعر و هنر شاعران نوحه‌سراهای امروزی بسیار کم دیده می‌شود.